1. Theo dõi xuất nhập vật tư
Theo dõi xuất nhập vật tư là hoạt động ghi nhận, kiểm soát và tổng hợp toàn bộ biến động vật tư trong kho, bao gồm nhập kho, xuất kho, điều chuyển và tồn kho sau mỗi giao dịch. Hoạt động này giúp doanh nghiệp nắm được số lượng vật tư hiện có, nguồn nhập, mục đích sử dụng và tình trạng cấp phát cho từng bộ phận hoặc lệnh sản xuất.
Trong doanh nghiệp sản xuất, vật tư có thể bao gồm nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, linh kiện, bán thành phẩm, bao bì và các loại vật tư phục vụ vận hành. Mỗi loại cần được quản lý theo mã, tên, đơn vị tính và quy cách cụ thể để tránh nhầm lẫn khi nhập hoặc xuất.
Theo dõi xuất nhập vật tư không chỉ là công việc ghi chép của thủ kho. Đây còn là cơ sở để bộ phận mua hàng lập kế hoạch bổ sung nguyên liệu, bộ phận sản xuất chủ động chuẩn bị vật tư và kế toán kiểm soát giá trị tồn kho.
2. Vì sao doanh nghiệp cần theo dõi xuất nhập vật tư?

Nếu không có phương pháp quản lý thống nhất, doanh nghiệp dễ gặp tình trạng số liệu tồn kho không khớp thực tế, xuất nhầm vật tư hoặc thiếu nguyên liệu khi đến kế hoạch sản xuất.
Việc theo dõi xuất nhập vật tư mang lại những lợi ích chính sau:
Kiểm soát chính xác số lượng tồn kho: Mỗi lần nhập hoặc xuất đều được ghi nhận, giúp doanh nghiệp xác định số lượng còn lại theo từng mã vật tư, kho và thời điểm.
Hạn chế thất thoát và sử dụng sai mục đích: Thông tin người giao, người nhận, lý do xuất và chứng từ liên quan giúp kiểm soát trách nhiệm trong quá trình sử dụng vật tư.
Chủ động kế hoạch mua hàng: Khi biết vật tư nào đang tồn, vật tư nào sắp chạm mức tối thiểu, bộ phận mua hàng có thể lên kế hoạch bổ sung phù hợp, hạn chế mua thiếu hoặc mua vượt nhu cầu.
Đảm bảo hoạt động sản xuất liên tục: Theo dõi xuất nhập vật tư giúp bộ phận sản xuất kiểm tra khả năng đáp ứng nguyên liệu trước khi triển khai lệnh sản xuất, giảm nguy cơ gián đoạn do thiếu vật tư.
Hỗ trợ kế toán và tính giá thành: Số liệu nhập, xuất và tồn là căn cứ để đối chiếu chứng từ, xác định giá trị vật tư sử dụng và tập hợp chi phí nguyên vật liệu cho sản xuất.
Tăng khả năng truy xuất: Khi phát sinh chênh lệch hoặc cần kiểm tra một lô vật tư, doanh nghiệp có thể tra cứu lịch sử giao dịch, thời gian nhập xuất và bộ phận liên quan.
3. Quy trình theo dõi xuất nhập vật tư trong doanh nghiệp

Một quy trình theo dõi xuất nhập vật tư hiệu quả cần quy định rõ cách tiếp nhận, kiểm tra, ghi nhận và đối chiếu dữ liệu. Doanh nghiệp có thể triển khai theo 6 bước sau:
Xây dựng danh mục và mã hóa vật tư
Trước khi ghi nhận giao dịch, doanh nghiệp cần chuẩn hóa danh mục vật tư. Mỗi loại vật tư nên có một mã định danh riêng để tránh tình trạng cùng một vật tư nhưng được ghi bằng nhiều tên khác nhau.
Thông tin cơ bản cần quản lý gồm:
- Mã vật tư.
- Tên vật tư.
- Nhóm vật tư.
- Quy cách hoặc thông số kỹ thuật.
- Đơn vị tính.
- Kho lưu trữ.
- Mức tồn tối thiểu và tối đa nếu có.
Tiếp nhận và ghi nhận vật tư nhập kho
Khi vật tư được giao đến, thủ kho phối hợp với bộ phận mua hàng hoặc bộ phận liên quan để kiểm tra số lượng, chủng loại và chứng từ.
Các thông tin cần đối chiếu gồm:
- Đơn đặt hàng hoặc yêu cầu mua hàng.
- Phiếu giao hàng của nhà cung cấp.
- Mã và tên vật tư.
- Số lượng thực nhận.
- Quy cách, tình trạng vật tư.
- Ngày nhập và kho tiếp nhận.
Nếu phát hiện sai lệch về số lượng, chủng loại hoặc tình trạng vật tư, cần ghi nhận và xử lý trước khi hoàn tất nhập kho theo quy định nội bộ.
Sau khi xác nhận, thủ kho lập phiếu nhập và cập nhật số lượng vào sổ theo dõi xuất nhập vật tư. Dữ liệu phải được ghi nhận đúng mã hàng, đơn vị tính và kho lưu trữ.
Tiếp nhận yêu cầu và thực hiện xuất kho
Vật tư thường được xuất cho sản xuất, bộ phận sử dụng, công trình hoặc mục đích nội bộ khác. Mỗi lần xuất cần có yêu cầu hoặc chứng từ được phê duyệt theo quy trình của doanh nghiệp.
Trước khi xuất, thủ kho cần kiểm tra:
- Mã và tên vật tư được yêu cầu.
- Số lượng cần xuất.
- Kho hoặc vị trí lưu trữ.
- Bộ phận, người nhận hoặc lệnh sản xuất liên quan.
- Số lượng tồn có thể đáp ứng.
Sau khi bàn giao, thủ kho lập phiếu xuất và ghi nhận giao dịch vào sổ. Việc theo dõi xuất nhập vật tư cần thể hiện rõ vật tư được xuất cho đối tượng nào, nhằm phục vụ đối chiếu và kiểm soát tiêu hao.
Cập nhật số lượng tồn sau giao dịch
Sau mỗi lần nhập hoặc xuất, số lượng tồn cần được cập nhật để phản ánh đúng tình trạng kho.

Công thức cơ bản:
Tồn cuối kỳ = Tồn đầu kỳ + Tổng nhập trong kỳ – Tổng xuất trong kỳ
Ví dụ, đầu tháng doanh nghiệp có 500 kg thép. Trong tháng nhập thêm 300 kg và xuất 450 kg cho sản xuất.
Tồn cuối kỳ:
500 + 300 – 450 = 350 kg.
Khi theo dõi xuất nhập vật tư, doanh nghiệp cần tính tồn theo từng mã vật tư và từng kho, không chỉ tổng hợp chung toàn bộ nguyên liệu. Nếu có điều chuyển giữa các kho, giao dịch cần được ghi nhận đúng ở cả kho xuất và kho nhận để tránh làm sai lệch số liệu.
Đối chiếu sổ sách với tồn kho thực tế
Định kỳ, thủ kho phối hợp với kế toán và bộ phận liên quan kiểm kê vật tư thực tế, sau đó đối chiếu với số liệu trên sổ.
Nếu phát sinh chênh lệch, cần kiểm tra các nguyên nhân như:
- Phiếu nhập hoặc xuất chưa được cập nhật.
- Ghi sai mã vật tư hoặc đơn vị tính.
- Nhập liệu trùng giao dịch.
- Xuất vật tư nhưng thiếu chứng từ.
- Điều chuyển kho chưa được ghi nhận đầy đủ.
- Hao hụt hoặc thất thoát trong quá trình lưu trữ, sử dụng.
Không nên tự ý điều chỉnh số liệu để khớp với kiểm kê. Doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân, lập biên bản và thực hiện điều chỉnh theo thẩm quyền.
Tổng hợp báo cáo và đánh giá tồn kho
Cuối ngày, tuần hoặc tháng, doanh nghiệp tổng hợp số liệu để đánh giá tình hình vật tư.
Các báo cáo nên có gồm:
- Báo cáo nhập vật tư theo thời gian và nhà cung cấp.
- Báo cáo xuất vật tư theo bộ phận hoặc lệnh sản xuất.
- Báo cáo tồn kho theo mã vật tư và kho.
- Báo cáo vật tư dưới mức tồn tối thiểu.
- Báo cáo vật tư chậm luân chuyển hoặc tồn lâu.
- Báo cáo chênh lệch sau kiểm kê.
Dữ liệu từ hoạt động theo dõi xuất nhập vật tư giúp nhà quản lý nhận diện nhóm vật tư cần bổ sung, nhóm đang tồn dư và những điểm bất thường trong quá trình sử dụng.
4. Mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư gồm những thông tin gì?
Mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư là biểu mẫu dùng để ghi nhận chi tiết các giao dịch nhập, xuất và số lượng tồn của từng loại vật tư. Tùy quy mô kho và nhu cầu quản lý, doanh nghiệp có thể sử dụng sổ giấy, Excel hoặc phần mềm quản lý kho.

Một mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư cơ bản nên có các trường thông tin sau:
| STT | Ngày tháng | Số chứng từ | Mã vật tư | Tên vật tư | ĐVT | Nhập | Xuất | Tồn | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 01/11 | NK001 | VT001 | Thép tấm 5 mm | Kg | 500 | 0 | 500 | Nhập đầu kỳ |
| 2 | 03/11 | XK001 | VT001 | Thép tấm 5 mm | Kg | 0 | 120 | 380 | Cấp sản xuất |
| 3 | 05/11 | NK002 | VT001 | Thép tấm 5 mm | Kg | 200 | 0 | 580 | Nhập bổ sung |
| 4 | 08/11 | XK002 | VT001 | Thép tấm 5 mm | Kg | 0 | 150 | 430 | Lệnh SX002 |
Lưu ý: Số liệu trong bảng chỉ mang tính minh họa.
4.1. Các thông tin cần có trong mẫu sổ
Để mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư có thể sử dụng trong thực tế, doanh nghiệp nên bổ sung các thông tin phù hợp:
- Ngày giao dịch: Thời điểm phát sinh nhập hoặc xuất.
- Số chứng từ: Mã phiếu nhập, phiếu xuất hoặc chứng từ điều chuyển.
- Mã vật tư: Mã định danh duy nhất của vật tư.
- Tên và quy cách: Giúp nhận diện đúng chủng loại.
- Đơn vị tính: Kg, mét, chiếc, bộ, cuộn…
- Số lượng nhập: Số lượng thực tế được tiếp nhận.
- Số lượng xuất: Số lượng đã bàn giao hoặc sử dụng.
- Số lượng tồn: Lượng còn lại sau giao dịch.
- Người giao, người nhận: Phục vụ kiểm soát trách nhiệm.
- Bộ phận hoặc lệnh sản xuất: Xác định mục đích sử dụng.
- Ghi chú: Ghi nhận tình trạng, sai lệch hoặc thông tin cần lưu ý.
Nếu doanh nghiệp quản lý vật tư theo lô, hạn sử dụng hoặc nguồn nhập, nên bổ sung các trường tương ứng để phục vụ truy xuất.
4.2. Cách sử dụng mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư
Khi sử dụng mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư, doanh nghiệp cần thống nhất nguyên tắc ghi chép:
- Mỗi giao dịch nhập hoặc xuất phải có chứng từ làm căn cứ.
- Ghi đúng mã vật tư và đơn vị tính.
- Cập nhật số lượng ngay sau khi giao dịch hoàn tất.
- Không ghi gộp nhiều vật tư khác mã vào một dòng.
- Kiểm tra số tồn sau mỗi lần nhập hoặc xuất.
- Định kỳ đối chiếu số liệu với kiểm kê thực tế.
Với Excel, doanh nghiệp có thể sử dụng công thức để tự động tính tồn. Ví dụ, nếu cột C là tồn đầu kỳ, cột D là nhập và cột E là xuất, công thức tồn cuối kỳ có thể là: =C2 + D2 – E2
Nếu theo dõi nhiều giao dịch trong một kỳ, nên thiết kế bảng dữ liệu riêng cho phiếu nhập, phiếu xuất và bảng tổng hợp. Cách tổ chức này giúp việc lọc, tra cứu và tổng hợp dữ liệu thuận tiện hơn so với nhập tất cả thông tin vào một bảng duy nhất.
5. Những lưu ý để theo dõi xuất nhập vật tư chính xác
Sử dụng mẫu sổ phù hợp là điều kiện cần, nhưng hiệu quả quản lý còn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức quy trình và kiểm soát dữ liệu.
- Chuẩn hóa mã vật tư: Mỗi loại vật tư cần có mã riêng, hạn chế viết tắt tùy ý hoặc nhập tên tự do. Đây là cơ sở để tổng hợp dữ liệu chính xác.
- Thống nhất đơn vị tính: Một loại vật tư không nên được ghi nhận tùy tiện theo kg ở phiếu nhập nhưng theo tấn ở phiếu xuất nếu chưa có quy tắc quy đổi.
- Ghi nhận giao dịch kịp thời: Không nên chờ cuối ngày hoặc cuối tháng mới cập nhật toàn bộ phiếu nhập, phiếu xuất. Việc ghi nhận chậm khiến số liệu tồn không phản ánh đúng thực tế.
- Kiểm soát quyền nhập và xuất: Cần quy định người đề nghị, người phê duyệt, người giao và người nhận vật tư. Điều này giúp hạn chế xuất kho không rõ mục đích.
- Kiểm kê định kỳ: Đối chiếu thực tế với sổ sách để phát hiện sớm chênh lệch và xử lý nguyên nhân.
- Theo dõi theo lệnh sản xuất: Với doanh nghiệp sản xuất, cần ghi rõ vật tư xuất cho lệnh nào hoặc bộ phận nào. Đây là cơ sở để đối chiếu định mức và phân tích tiêu hao nguyên vật liệu.
6. Hạn chế khi theo dõi xuất nhập vật tư bằng Excel
Excel là công cụ phổ biến vì dễ sử dụng, chi phí thấp và có thể tùy chỉnh theo nhu cầu. Với kho nhỏ, ít mã vật tư và số lượng giao dịch không lớn, một mẫu sổ theo dõi xuất nhập vật tư được thiết kế tốt có thể đáp ứng nhu cầu cơ bản.
Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất tăng, phương pháp này có thể phát sinh một số hạn chế:
- Dữ liệu phân tán: Mỗi kho hoặc nhân viên sử dụng một file riêng khiến việc tổng hợp mất thời gian.
- Dễ sai công thức: Người dùng có thể vô tình xóa hoặc sửa ô công thức, làm sai số liệu tồn.
- Khó kiểm soát lịch sử: Việc nhiều người cùng chỉnh sửa file có thể gây ghi đè hoặc khó xác định ai đã thay đổi dữ liệu.
- Cập nhật không đồng bộ: Bộ phận mua hàng, kho và sản xuất có thể sử dụng những phiên bản số liệu khác nhau.
- Khó theo dõi nhiều kho: Việc tổng hợp tồn theo mã vật tư, vị trí và lệnh sản xuất trở nên phức tạp khi dữ liệu tăng.
Do đó, doanh nghiệp cần đánh giá lại phương pháp quản lý khi số lượng mã vật tư, kho lưu trữ và giao dịch phát sinh ngày càng lớn. Mục tiêu không phải loại bỏ Excel trong mọi trường hợp, mà là lựa chọn công cụ phù hợp với mức độ phức tạp của hoạt động vận hành.
7. Tự động hóa theo dõi xuất nhập vật tư với OnePro ERP
Trong doanh nghiệp sản xuất, theo dõi xuất nhập vật tư cần được kết nối với hoạt động mua hàng và kế hoạch sản xuất. Nếu kho chỉ ghi nhận số lượng nhập – xuất mà không nắm được nhu cầu sử dụng, doanh nghiệp khó chủ động bổ sung nguyên liệu hoặc kiểm soát vật tư cấp cho từng lệnh sản xuất.
Với OnePro ERP, chúng tôi hỗ trợ doanh nghiệp kết nối các hoạt động quản lý mua hàng, kho và sản xuất trên cùng hệ thống. Dữ liệu liên thông tạo cơ sở để các bộ phận phối hợp trong quá trình tiếp nhận, lưu trữ và cấp phát vật tư.
Tổng quan về hệ thống OnePro ERP
Liên hệ cho OnePro ngay để được tư vấn và nhận demo miễn phí từ các chuyên gia trong ngành sản xuất tại Việt Nam!


